
Στην προηγούμενη ανάλυση δόθηκαν οι απόψεις του Walter Wright περί του θέματος της σμηνουργίας. Σε ορισμένα σημεία οι απόψεις αυτές είναι αρκετά σαφής και αποδίδουν την πραγματικότητα , ενώ σε κάποια άλλα είναι κάπως συνκεχιμένες. Συνοψίζοντας αποκομίζουμε τα εξής :
1. Η αρχή της ζωής μιας αποικίας γίνεται με την εγκατάσταση του σμήνους σε μια κοιλότητα που του παρέχει προστασία από τους εχθρούς και τις αντίξοες συνθήκες.
2. Η οροφή της κοιλότητας είναι το σημείο έδρασης του σκελετού του σμήνους (σκελετός = κερήθρες ) και η επέκταση του σκελετού αυτού προς τα πάνω δεν είναι εφικτή, οπότε η όποια μετέπειτα επέκταση γίνεται προς τα πλάγια - εάν υπάρχει διαθέσιμος χώρος - και προς τα κάτω.
3. Το άνω μέρος των Κερήθρων καταλαμβάνεται από ένα θόλο αποθεμάτων σφραγισμένου μελιού που αποθηκεύεται εκεί μετά την εγκατάσταση του σμήνους. Κάτω ακριβώς από το μέλι αυτό είναι η περιοχή της γονοφωλιάς περαιτέρω αποθήκευση μελιού πάνω από το θόλο αυτό δεν είναι εφικτή και συνεπώς η πράξη αυτή δεν είναι ενταγμένη στη φυσιολογική πρακτική της αποικίας. Το όποιο μέλι εισκομίζεται μεταγενέστερα αυτό αποθηκεύεται στις ακριανές κηρήθρες καθώς και εντός των κελιών από τα οποία εκκολάπτεται ο γόνος, έτσι καταπατάται η περιοχή της προϋπάρχουσας γονοφωλιάς οπότε αυτή περιορίζεται, παράλληλα επεκτείνεται ο προϋπάρχων θόλος μελιού εις βάρος της γονοφωλιάς.
4. Ο μόλις πριν περιγραφόμενος μηχανισμός περιορισμού της γονοφωλιάς επιφέρει τα εξής αποτελέσματα :
Α. καθώς περιορίζεται η γονοφωλιά μειώνεται η κατανάλωση μελιού που δαπανάται για την εκτροφή του γόνου και συνεπώς αποθηκεύεται ακόμα περισσότερο μέλι περιορίζοντας περαιτέρω την γονοφωλιά. ( Φαύλος κύκλος ).
Β. Περιοριζόμενη η γονοφωλιά περιορίζεται και η κατανάλωση Βασιλικού πολτού που πριν χρησιμοποιούνταν στην εκτροφή του γόνου. Όμως οι αδένες των παραμάνων μελισσών εξακολουθούν να υπερλειτουργούν και να τον παράγουν, και ο παραγόμενος αυτός πολτός όμως κάπου πρέπει να διοχετευθεί ( η libido των εργατριών ). Η Μόνη διέξοδος διοχέτευσης είναι η καταφυγή στην κατασκευή βασικών κελιών σμηνουργίας, Στα οποία άλλωστε μπορούν να διοχετευθούν μεγάλες ποσότητες Βασιλικού πολτού.
Γ. Η περιορισμένη γονοφωλιά είναι ευκολότερο να εξυπηρετηθεί από τον επίσης περιορισμένο αριθμό μελισσών που θα απομείνει εντός της αποικίας μετά την πραγματοποιηθείσα νέα σμηνουργία.
5. Για να υπάρξει ο περιγράφείς μηχανισμός περιορισμού της γονοφωλιάς, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η συνεχής ροή και είσοδος νέκταρος στην αποικία. Η ροή αυτή αποτελεί εγγύηση για την υπάρχουσα μητρική αποικία με τα αποθέματα μελιού που της εξασφαλίζει ( μεγάλο μέρος του πληθυσμού θα αναχωρήσει οπότε μετά τη σμηνουργία δεν θα έχει τον ίδιο αριθμό συλλεκτριών και άρα η συγκομιδή θα περιοριστεί ). Επίσης αποτελεί και τον καλύτερο οιωνό για τη νέα αποικία διότι οι μέλισσες που θα πάρουν μέρος στη σμηνουργία θα αναχωρήσουν με γεμάτο τον πρόβολό τους με μέλι το οποίο θα μετατρέψουν σε κερί και θα οικοδομήσουν το νέο τους σκελετό, ( κερήθρες) στη νέα τους θέση. Αλλά το πιθανότερο είναι ότι η ροή νέκταρος θα συνεχιστεί και μετά την εγκατάσταση στη νέα θέση – ( οι σμηνουργίες πραγματοποιούνται πριν από την μεγιστοποίηση της νεκταροέκκρισης των φυτών ) οπότε και εκεί η νέα ζωή θα είναι ελπιδοφόρα.
Από όλα τα ανωτέρω φαίνεται καθαρά ότι ο προγραμματισμός της φύσης είναι να εξασφαλίζει στην κάθε αποικία μια μέτρια συγκομιδή και μια σίγουρη σμηνουργία. ( το παιχνίδι είναι στημένο ).
Οι στόχοι του Μελισσοκόμου
Ο μελισσοκόμος ενδιαφέρεται. για την μεγιστοποίηση της παραγωγής μελιού και για να το πετύχει αυτό πρέπει να δράσει ενάντια στην επιθυμία της φύσης. Πρώτο του μέλημα είναι να αποτρέψει τη διάθεση για σμηνουργία ,(δεν αρκεί απλώς η αποτροπή της σμηνουργίας διότι μελίσσι που απέκτησε τη διάθεση να σμηνουργίσει ακόμη και εάν δεν του το επιτρέψουμε -καταστρέφοντάς του τα βασιλικά κελιά - αυτό θα έχει ήδη καταπέσει σε αδράνεια και για να επανέλθει σε κανονικό ρυθμό συγκομιδής θα περάσει καιρός απραξίας. Από την προηγηθείσα ανάλυση προκύπτει ότι το αίτιο για την προετοιμασία σμηνουργίας είναι τα αδιοχέτευτα πλεονάσματα του Βασιλικού πολτού. ( Πλεονάσματα libido εργατριών). Και ότι τα πλεονάσματα αυτά προκύπτουν εξαιτίας του περιορισμού της κατανάλωσης του Βασιλικού πολτού λόγο του μπλοκαρίσματος της γονοφωλιάς με νέκταρ.
Σημείωση: καταναλώτριες Βασιλικού πολτού εκτός της βασίλισσας και του γόνου, είναι και οι συλλέκτριες μέλισσες.
Άρα θα πρέπει να αποτρέψουμε το μπλοκάρισμα της γονοφωλιάς από το νέκταρ. Και πάλι όμως πρέπει να δράσουμε ενάντια στη θέλησή του μελισσιού διότι όπως αναλύσαμε πιο πριν το μελίσσι δεν έχει καμία διάθεση να αποθηκεύσει το νέκταρ πάνω από το θόλο του μελιού που είναι πάνω από τη γονοφωλιά (δεν είναι στη φύση του ). Για να το καταφέρουμε τούτο θα πρέπει να έχουμε φροντίσει από αρκετά νωρίς τα εξής :
Ο θόλος του μελιού που είναι πάνω από τη γονοφωλιά θα πρέπει να βαίνει συνεχώς μειούμενος και όταν θα αρχίσει να εισρέει νέκταρ, αυτός (ο Θόλος του μελιού ) θα πρέπει να έχει εξαντληθεί και το χώρο του να έχει καταλάβει από άκρου εις άκρον η γονοφωλιά η οποία θα πρέπει από πιο νωρίς να είναι συνεχώς επεκτούμενη εις βάρος του θόλου μελιού. Για να το πετύχουμε αυτό ασκούμε διεγερτική τροφοδοσία από αρκετά νωρίς, χωρίς όμως η τροφοδοσία αυτή να καλύπτει τις διατροφικές ανάγκες του τότε γόνου ώστε για να καλυφθούν αυτές να υπερκαταναλώνεται το μέλι του θόλου. Στην ανάγκη εάν εκτιμούμε ότι την ώρα της συγκομιδής δεν θα έχει εξαντληθεί ο θόλος του μελιού τότε αφαιρούμε ολόκληρες κερήθρες με μέλι οι οποίες είναι στην άκρη της γονοφωλιάς και τις αντικαθιστούμε με φύλα κερήθρας, η ανάγκη για επέκταση της γονοφωλιάς, ( η γονοφωλιά είναι ακόμα περιορισμένη ) θα αναγκάσει τις μέλισσες να χτίσουν τα φύλα κερήθρας και κατά το χτίσιμο θα καταναλωθούν αποθέματα μελιού. Αποθέματα μελιού επίσης θα καταναλωθούν και εξ αιτίας της επέκτασης του γόνου πάνω στις κερήθρες αυτές οι οποίες όμως δεν τα έχουν πάνω τους και αυτά θα μεταφερθούν από τις παρακείμενες κερήθρες. Ένα άλλο ευεργετικό των νεοχτισμένων αυτών κερήθρων είναι ότι διασπούν τον θόλο του μελιού και δημιουργούν ρήγματα που παραπέμπουν στον ή στους υπερκείμενους ορόφους. Προσοχή θα πρέπει να δοθεί ώστε να μην εξαντληθούν τα αποθέματα του θόλου μελιού πριν την εξασφάλιση σίγουρης νεκτεροροής. αν υπάρχει τέτοιο ενδεχόμενο θα πρέπει να εξασφαλιστεί η διατροφή του μέγιστου με παροχή ανάλογης ποσότητας ζαχαροζύμαρου.
Πριν την έναρξη της νεκαροροής θα πρέπει να έχουν τοποθετηθεί ο ή οι όροφοι συγκομιδής ώστε να έχουν γίνει ήδη αντιληπτοί και αποδεκτοί από τις μέλισσες και σε συνδυασμό με την διάσπαση - εξάντληση του θόλου μελιού που υπήρχε πριν πάνω από την γονοφωλιά, οι πρώτες εισροές νέκταρος να αποθηκευτούν εκεί ( στους ορόφους συγκομιδής ) ώστε να αποτραπεί το μπλοκάρισμα της γονοφωλιάς. Για να γίνουν άμεσα αποδεκτοί οι όροφοι συγκομιδής θα πρέπει να έχουν κερήθρες ήδη χτισμένες και χρησιμοποιημένες την προηγούμενη χρονιά είτε για αποθήκευση μελιού είτε για εκτροφή γόνου. Σημαντική συμβολή στο να γίνουν αποδεκτές οι κερήθρες αυτές και να ενσωματωθούν στο σύνολο του δομικού σκελετού της αποικίας, παρέχουν οι αργόσχολες μέλισσες οι οποίες έχουν εκτοπιστεί από την περιοχή της γονοφωλιάς λόγο του ότι εκκολάφθηκαν ήδη νεότερες, (ασχολούνται αυτές τώρα [οι νεότερες] με τον καθαρισμό και την προετοιμασία των κελιών όπου γεννά η βασίλισσα καθώς και με την εκτροφή του γόνου.) Οι εκτοπισμένες αργόσχολες μέλισσες καταλαμβάνουν τα υψηλότερα σημεία της Κυψέλης, επωφελούμενες της ζέστης που υπάρχει εκεί, και είναι αυτές που θα αποδεχτούν και θα προετοιμάσουν τις κηρήθρες των ορόφων συγκομιδής.
Βασιλικά διαφράγματα δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν στη φάση αυτή διότι δυσχεραίνουν την αποδοχή των υπερκείμενων ορόφων, καταντούν διαφράγματα μελιού και συμβάλλουν στο μπλοκάρισμα της γονοφωλιάς με νέκταρ. Στους επόμενους ελέγχους εάν διαπιστωθεί ότι έχει μεταβεί η βασίλισσα στους ορόφους συγκομιδής και έχει γεννήσει εκεί, τότε μεταφέρεται αυτή με το πλαίσιο όπου γεννάει ή όλα τα πλαίσια που έχει γεννήσει στην γονοφωλιά και ανεβάζουμε συμπληρώνουμε τα κενά με πλαίσια σφραγισμένου γόνου που παίρνουμε από τη γονοφωλιά. Τότε και μόνο τότε βάζουμε βασιλικό διάφραγμα όταν είμαστε σίγουροι ότι οι όροφοι έχουν γίνει αποδεκτοί και οι μέλισσες εργάζονται σε αυτούς, παράλληλα εξασφαλίζουμε δεύτερη είσοδο πάνω από το βασιλικό διάφραγμα για να αποφύγουμε την μείωση των αποδόσεων .
Επίσης σε κάθε επιθεώρηση (τουλάχιστον μίαν την εβδομάδα )την περίοδο πριν και κατά τη σμηνουργία αναζητούμε στην γονοφωλιά αφαιρούμαι και ανεβάζουμε στους ορόφους συγκομιδής τα όποια πλαίσια δούμε να έχουν γεμίσει με νέκταρ. Τα κενά που δημιουργούνται στη γονοφωλιά μετά την αφαίρεση των πλαισίων αυτών τα συμπληρώνουμε με φύλλα τεχνητής κερήθρας και ποτέ με χτισμένες κηρήθρες. Στις χτισμένες Κερήθρες οι μέλισσες αποθέτουν αμέσως μέλι και τις μπλοκάρουν ενώ στα μισοχτισμένα κελιά τις τεχνητής κερήθρας δεν αποθέτουν μέλι, η βασίλισσα όμως γεννάει στα μισό χτισμένα κελιά και έτσι επεκτείνεται ο γόνος και καταναλώνεται ο Βασιλικός πολτός που είναι ο αίτιος της σμηνουργίας. Προσοχή θα πρέπει όμως να δοθεί και στο εξής , δεν πρέπει να τοποθετηθούν οι όροφοι συγκομιδής μελιού πάρα πολύ νωρίς γιατί αν γίνει αυτό έχει δύο περιπτώσεις :
α) σε περίπτωση μεταστροφής των καιρικών συνθηκών θα κρυώσει η γονοφωλιά και θα ανακοπεί η επέκτασή της ( πάλι περίσσευμα Βασιλικού πολτού …… και σμηνουργία ) η θα κρυώσει ο γόνος με αποτέλεσμα εμφάνιση ασθενειών του όπως ασκοσφαίρωση.
β) Θα προκαλέσει υπερβολικό αραίωμα των μελισσών εντός της Κυψέλης με αποτέλεσμα να ανακοπεί η συλλογή του νέκταρος. τα σφιχτά μελίσσια συλλέγουν καλύτερα αλλά και επεξεργάζονται επίσης καλύτερα το εισκομιζόμενο νέκταρ. Ο καταλληλότερος χρόνος για την προσθήκη του η των ορόφων της συγκομιδής είναι ακριβώς κατά την εκκόλαψη μιας νέας γενιάς μελισσών που προηγείται μιας αξιόλογης νεκαροροής και εφόσον το μελίσσι έχει καταλάβει με πληθυσμό δεκαοχτώ τουλάχιστον πλαίσια της γονοφωλιάς.
Η συνεκτικότητα της γονοφωλιάς και η βασιλική φερορμόνη
Καθοριστικής σημασίας για την αποτροπή της σμηνουργίας είναι και η συγκρότηση της γονοφωλιάς. Φανταστείτε γονοφωλιά με την εξής διάρθρωση : η βασίλισσα γεννάει στο ένα άκρο σε δύο η τρεις κερήθρες στο κέντρο υπάρχει σφραγισμένος γόνος και στο άλλο άκρο δύο η τρεις κερήθρες με φρέσκο γόνο. Αμέσως γεννάται το ερώτημα, η παραγόμενη από τη βασίλισσα φερορμόνη στο ένα άκρο της Γονοφωλιάς διαχέεται επαρκώς ως το άλλο άκρο; Το ποσό της φερορμόνης που φτάνει εκεί επαρκεί ώστε να αναστείλει τις σμηνουργικές τάσεις των μελισσών που τροφοδοτούν και επιμελούνται τον επίσης υπάρχοντά γόνο, ο οποίος είναι της κατάλληλης ηλικίας για την οικοδόμηση βασιλικών κελιών;
Για να καταστεί παραγωγικό ένα μελίσσι θα πρέπει η Γονοφωλιά του να έχει επεκταθεί εντελώς και να καταλαμβάνει τουλάχιστον δώδεκα Κερήθρες γόνου. Οι οκτώ από αυτές θα πρέπει να βρίσκονται στον δεύτερο όροφο της γονοφωλιάς ακριβώς κάτω από τον όροφο συνκομιδής, οι κερήθρες αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν επί το πλείστον νέο γόνο που να κλιμακώνεται ηλικιακά από την μια έως την άλλη πλευρά ως εξής : στην μια πλευρά ο πιο προχωρημένος ηλικιακά γόνος και στην άλλη ο νεότερος γόνος στο τέρμα της πλευράς του νεότερου γόνου θα πρέπει να υπάρχουν κενά διαθέσιμα κελιά όπου η βασίλισσα θα γεννάει τα αβγά της στα μισό χτισμένα φύλλα Κερήθρας που προσθέτει ο μελισσοκόμος.
Οταν συμπληρώνονται με γόνο και οι οχτώ αυτές κερήθρες τότε αφαιρούνται οι δύο της μιας πλευράς με τον πλέον σφραγισμένο γόνο και μεταφέρονται στον πρώτο όροφο, μετακινούνται όλες οι άλλες κηρήθρες προς την πλευρά των αφαιρεθέντων και στο κενό που δημιουργείται στην άλλη πλευρά συμπληρώνεται με φύλλα τεχνητών κερήθρων.
Η διάρθρωση αυτή της γονοφωλιάς επιτρέπει στη βασίλισσα να παρέχει τα μεγαλύτερα ποσά φερορμόνης στις μέλισσες εκείνες που βρίσκονται επάνω στο νεότερο γόνο και να αναστέλλει τις σμηνουργικές τους τάσεις και να αποτρέπει αυτές από το να οικοδομήσουν βασιλικά κελιά στο γόνο αυτόν που είναι της κατάλληλης ηλικίας ( αυγά η μόλις εκκολαφθήσες προνύμφες.)
Οι δύο Κερήθρες που αφαιρέθηκαν από τον δεύτερο του γονοθαλάμο τοποθετούνται στο κέντρο του πρώτου και εκατέρωθεν αυτόν τοποθετούνται παλιές κηρήθρες στις οποίες οι συλλέκτριες γύρης θα εναποθέσουν τα φορτία τους μακριά από το χώρο που γεννάει η βασίλισσα και έτσι θα αποτραπεί και το μπλοκάρισμα της γονοφωλιάς με εναπόθεση γύρης. Με γύρη θα γεμίσουν επίσης και τα κελιά του γόνου του πρώτου ορόφου όταν θα εκκολαφθούν οι μέλισσες από αυτά.
Στις κερήθρες του ορόφου αυτού θα πραγματοποιούνται και οι χοροί των συλλεκτηρών μελισσών καθώς και η παράδοση του εισκομιζόμενου νέκταρος στις οικιακές μέλισσες, και αυτές θα το εναποθέσουν προσωρινά εκεί μέχρι να το μεταφέρουν επάνω στους ορόφους συγκομιδής.
Άρα είναι μεγάλης σημασίας η ύπαρξη κενών παλαιών κερήθρων στον πρώτο όροφο της γονοφωλιάς τόσο για την αποθήκευση της γύρης όσο και για την προσωρινή εναπόθεση του νέκταρος.
Ο μελισσοκόμος βέβαια σε τακτά διαστήματα επαναλαμβάνει τη διαδικασία και κατεβάζει στον πρώτο όροφο της γονοφωλιάς Κερήθρες με σφραγισμένο γόνο.
Αυτός είναι ο ενδεδειγμένος τόπος διεύρυνσης της γονοφωλιάς και μάλιστα έγκαιρα με την τοποθέτηση ορόφου κάτω από τον προϋπάρχον και το κατέβασμα σε αυτόν των δύο πλαισίων σφραγισμένου γόνου και αυτό θα γίνει για πρώτη φορά όταν θα χρειαστεί διεύρυνση η αρχική γονοφωλιά όταν θα έχει συμπληρώσει τα οχτώ πλαίσια του γόνου της. Αντί αυτού ακολουθείται συνήθως η στρεβλή πρακτική της τοποθέτησης του νέου ορόφου πάνω στον προϋπάρχον. Αυτό όμως προκαλεί πτώση της θερμοκρασίας ολόκληρης της γονοφωλιάς ,την ανακοπή του ρυθμού ωοτοκίας ,πλεόνασμα Βασιλικού πολτού προετοιμασίες και τελικά σμηνουργία. Για να μην αναφερθούμε και στην ακόμα χειρότερη πρακτική της άρσης πλαισίων με Γόνο και τοποθέτσης τους στον μόλις προστεθέντα άνω όροφο, η πράξη αυτή διασπά την συνεκτικότητα της γονοφωλιάς και επιφέρει ακόμα μεγαλύτερη ανακοπή της ωοτοκίας.








